|
|
|
Zwaluw Project Biddinghuizen: De Huiszwaluw in de belangstelling!
Deze informatie bestaat uit:
- Aanleiding, acties en resultaten van het project
- Basisprincipes over het bouwen voor Huiszwaluwen
- Informatie huiszwaluwtil
- Informatie zwaluwnestkast
- Tips bij ophangen van de zwaluwnestkast
Aanleiding, acties en resultaten van dit project
Van de zwaluw “getikt”
Scherend door het luchtruim is de Huiszwaluw een genot om te zien. Dit wendbare zwart witte vogeltje met zijn schattig getjilp is geweldig. Biddinghuizen is zonder meer een kansrijk gebied voor zwaluwen. In het dorp zijn verschillende Huiszwaluwkolonies, er is een enorm voedselaanbod van muggen en de aanwezigheid van klei om te bouwen. Maar…dan moet hij wel ergens kunnen bouwen!
Woningnood
De Huiszwaluw staat op de Rode Lijst met de code GE. Dit staat voor “gevoelig soort” omdat in de laatste jaren de Huiszwaluw een afname vertoont. Veel huizen in Biddinghuizen zijn de afgelopen jaren gemoderniseerd. Door deze moderniseringen verdween de broedmogelijkheid voor de Huiszwaluw aan de huizen. Gladde dakgoten en geïmpregneerde stenen van de moderne huizenbouw geven geen houvast voor de modderbouwsels van de Huiszwaluw. Dit probleem doet zich niet alleen voor in Biddinghuizen, in heel Nederland is de Huiszwaluw van huis en haard verdreven.
Reddingsbrigade
Om de Huiszwaluwkolonies in Biddinghuizen te redden, heeft Zwaluw Project Biddinghuizen in samenwerking met Oost Flevoland Woondiensten en Bouwbedrijf Salverda zwaluwnestkasten aan de gerenoveerde woningen opgehangen. Dit werd een groot succes. In 2007 werden 80 kasten opgehangen waarvan ruim de helft was bezet. Ook in 2008 waren deze kasten voor meer dan de helft bezet. Begin 2008 zijn er nog 140 nestkasten op nieuwe locaties bijgekomen, hiervan waren 25 nesten bezet. Dit betekent 25 nieuwe startende Huiszwaluwkolonies in Biddinghuizen er bij. In 2009 is het aantal nestkasten in Biddinghuizen opgelopen tot ruim 280! Wat een resultaat! Daarnaast zijn ook twee huiszwaluwtillen geschonken aan het dorp waar nog eens een kleine honderd zwaluwparen in terecht zouden kunnen. Biddinghuizen mag met recht het Zwaluwdorp van Nederland genoemd worden!
Basisprincipes over het bouwen voor Huiszwaluwen
Voor het bouwen voor de Huiszwaluw geldt een aantal belangrijke basisprincipes (huiszwaluwtil of nestkast):- De zwaluw draait een bolletje van klei en speeksel wat hij op een ruwe achterwand plakt en zo een nest bouwt. Ruwe ondergrond is hiervoor zeer belangrijk, op een gladde ondergrond blijft het bouwwerk niet plakken. De achterwand, dak en steuntje van de dakranden van de til moeten dus van ruwhout zijn.
- Het hout moet een lichte kleur krijgen. Dit is om oververhitting van de eieren en parasieten tegen te gaan. Gebruik altijd beits (geen verf, dat maakt het oppervlakte weer glad) en altijd beits op waterbasis (anders vergiftig je de jongen).
- De Huiszwaluw houdt ervan om op een randje te kunnen metselen, een klein steuntje onder zijn bouwwerk (zie foto’s).
- In de nestkasten en de til zijn (halve) kunstnesten gelijmd. Dit creëert een veiligheidsgevoel voor de zwaluwen, aangezien het lijkt of dat er eerder zwaluwen (succesvol) hebben gebroed.
- Daarnaast is er een groot voordeel bij het gebruik van halve nestkommen: deze hoeven niet te worden schoongemaakt of het schoonmaken is veel gemakkelijk. De weersinvloeden in de winter laten het zelf gebouwde deel van het nest (modder) afbrokkelen. Hierdoor wordt het nest “vanzelf” schoon (of de moddernesten kunnen worden stuk gestoten in de winter, met een lange stok). Dit gebeurt niet met hele kunstnesten en deze zullen na een aantal jaar niet meer worden gebruikt door de zwaluwen of moeten worden schoongemaakt (lastig met de til).
- Nog een bijkomend voordeel van een half nest is de gedachten dat de zwaluw het nest zelf moet afbouwen en daardoor het bouwen niet verleerd. De meningen over deze theorie zijn verdeeld, maar ik heb met zowel de hele, als met de halve kunstnestkommen goede ervaringen in de zwaluwnestkasten.
- Voor gebruik worden de kunstnesten in de lengte in tweeën geslepen (slijptol). Let wel op bij het lijmen van de halve kunstkommen in de til, dat de zwaluw voldoende ruimte overhoudt om een groot en diep nest te kunnen metselen (zie ook kopje: Toelichting doorslijpen kunstnesten).
- Er is echter wel een uitzondering op de “halve kommen”-theorie. Dit geldt niet voor Biddinghuizen maar wel voor andere gebieden in Nederland waar de klei of leem van mindere kwaliteit is (zandgronden). Het leem en klei kan te zanderige zijn. Door het “slechte” bouwmateriaal, kan het nest met jongen en al naar beneden storten waneer de jongen groter en zwaarder worden, een waar drama! Dan is het aan te raden met hele kunstnestkommen te werken (let op: dit geldt ook voor gebieden waar in de buurt landbouwgrond gediepploegd is).
- In de huiszwaluwtil in Biddinghuizen zijn ook een aantal kunstnesten gelijmd (zie foto’s). De zwaluwen kunnen naast de kunstnesten zelf een nest bouwen (met behulp van ruwe achtergrond en het steuntje). Zwaluwen zijn koloniebroeders en zullen er in principe geen probleem mee hebben om dichter bij elkaar te wonen.
Toelichting doorslijpen kunstnesten- De kunstnesten zijn te bestellen via Vivara (zie onder kopje: Huiszwaluwtil, Zelf bouwen). Deze zijn gemaakt van houtvezel-beton en met een slijpschijf door te slijpen.
- Slijp de nesten over de lengte door, waardoor er twee langwerpige helften ontstaan.
- De ene helft van het doorgezaagde nest is de achterzijde. Deze plak je tegen de achterwand aan. Deze bouwt de zwaluw dan zelf naar de “het plafond van de nestkast” toe. Zie foto.
- De andere helft van het doorgeslepen nest moet aan het plafond worden gelijmd de zwaluwen bouwen hem naar achter af (zie foto). Let hierbij goed op dat de halve kom niet te dicht bij de achterwand wordt gehangen. Anders kunnen de zwaluwen het nest niet diep genoeg maken.
Informatie Huiszwaluwtil
Til zonder til
De huiszwaluwtil is een duiventil die alleen bestaat uit dak en dakrand, feitelijk een til zonder til. Aan de dakranden van deze huiszwaluwtil kunnen de zwaluwen naar hartelust bouwen of kunnen kunstnesten worden bevestigd om de zwaluw onderdak te bieden.
“Afgekeken”
Het idee is “afgekeken” van Duitsland. Hier werd de huiszwaluwtil ontwikkeld om tijdens renovaties van gebouwen, waar huiszwaluwen broeden, tijdelijk onderdak te verlenen aan de zwaluwen. Dit werd een succes. Het bleek echter dat huiszwaluwen ook zonder aanleiding (renovatie) graag gebruik maakte van de huiszwaluwtil.
Plaatsen huiszwaluwtil:- De til moet op een logische plek worden geplaatst. Hiermee bedoel ik dat de til niet moet worden geplaatst in een volgebouwde wijk waar weinig groen of water te vinden is.
- Modder, water en muggen moeten op 200 a 500 meter afstand aanwezig zijn.
- De huiszwaluwtil moet goed vrijstaan om zo voldoende aanvlieg mogelijkheden rondom te til te hebben. Dus niet te dicht op bomen of gebouwen.
- De huiszwaluw houdt van hoogte. Zorg dat de til op minimaal 5 a 6 meter hoogte komt te staan.
- Let op dat de achterwand van de dakrand, dus waar de zwaluw tegenaan metselt, niet meer dan 10 a 12 cm hoog is. Dit houdt verband met de hoeveelheid modder en energie die de zwaluwen nodig hebben om het nest te bouwen.
- Nog een nadeel van een te hoge achterwand is dat spechten steun vinden voor hun staart en zij het zwaluwbroedsel als avondmaaltijd gebruiken (dat is niet de bedoeling van al onze inspanningen).
Laten bouwen
De til in Biddinghuizen is gebouwd door Bouwbedrijf Salverda (’t Harde, Gelderland). Wat betreft de prijs moet ongeveer rekening worden gehouden met (schrik niet) op Euro 5000.
Zelf bouwen
Zelf bouwen is natuurlijk altijd goedkoper, al blijft de gegalvaniseerde paal een dure grap. Wat ook een idee is om een technische school te betrekken bij het project en de leerlingen het te laten bouwen.
Voor het bouwen kan gebruik worden gemaakt van Das Baubuch. Dit is een “doe het zelf-boek” wat in Duitsland wordt uitgegeven voor het bouwen van een zwaluwtil. Deze is te bestellen via www.zwaluwen.info (een non-profit zwaluw adviesbureau). Via Bouwbedrijf Salverda zijn er ook bouwtekeningen beschikbaar (deze zijn o.a. nodig voor het aanvragen van de bouwvergunning).
De til bestaat uit een stalen kooi, plaatwerk, gebeitst ruw hout, leien en halve kunstnesten welke er met kit (merk Polimax) zijn ingelijmd.
De kunstnestkommen zijn te bestellen (minimaal 25 stuks) bij Vivara te Venray (www.vivara.nl). Dit is geen catalogus/ website product maar kan worden besteld via Ben van Stiphout (Ben.vanStiphout@vivara.nl, 0478-517571).
Informatie Zwaluwnestkast
De zwaluwnestkast die is ontwikkeld in Biddinghuizen is gebaseerd op de bovengenoemde principes. De kast ziet er als volgt uit:- De achterwand van de nestkast is van ruw niet geschuurd hout en is 40 bij 15 cm (en 2 cm dik).
- Het dak heeft dezelfde dikte en is 40 cm breed en steekt 20 cm over (25 cm is nog beter). Hoe meer dak oversteekt hoe beter, dit is tegen regen inslag en wind en ook tegen predatie. De nestkast heeft hierdoor een “ingebouwde” dakrand. Hierdoor kan de nestkast veel vaker worden bevestigd aan huizen. Veel huizen hebben geen geschikte dakrand en de kast is vaak ook aan een kale muur gehangen of iets lager onder de goot (zie ook foto’s).
- Ik adviseer om het dak van de nestkast er schuin aan te zetten. Dit geeft een kleinere hoek, dus minder metselwerk voor de zwaluwen, maar ook: er gaan geen roofvogels of duiven op zitten (zie foto’s waar mijn eigen witte duiven er wél op zitten en dat was niet de bedoeling)!
- Het ruwe hout wat is gebruikt, is vrij dik en twee keer gebeitst. Hierdoor hoeft er lange tijd niet te worden omgekeken naar de nestkasten.
- Het steuntje aan de onderkant is 3 cm.
- De kast kan worden opgehangen door 2 schroeven door de achterwand te boren in de voegen van het huis te bevestigen.
De materiaalkosten zijn ongeveer 15 euro per kast. Dit is voor het hout, beits, kunstnest en kit. Voor mijn project zijn de nestkasten door vrijwilligers gemaakt.
(Vivara zal in september/ oktober 2009 een zelfde type zwaluwnest op de markt brengen welke via de site van Vivara te bestellen is).
Tips bij het ophangen van de Huiszwaluwnestkast- De noordoost kant van het huis zou officieel de “beste” kant zijn. Mijn ervaring is dat, als de Huiszwaluw te vrede is over de locatie en er voldoende voedsel is, ze ook op het zuidwesten broeden.
- De zwaluw broedt het liefst zo dicht mogelijk onder de dakgoot, dit voor het veiligheidsgevoel vermoed ik. Laat eventueel wat ruimte vrij voor schilderwerkzaamheden. De biddinghuizense zwaluwnestkasten hebben een eigen “dak”, hierdoor kunnen ze ook vrij aan een muur worden opgehangen op bijvoorbeeld een kopse kant van een huis. Ik heb hier goede ervaringen mee.
- Een goede aanvliegroute zonder obstakels is belangrijk. Dus voldoende ruimte rondom het nest zonder bomen of andere gebouwen dicht in de buurt.
- Handig is om de nestkast niet boven ramen te bevestigen. De mest wil nog wel eens het raam raken.
- Wordt de kast boven een border opgehangen dan is er geen overlast van mest. De mest valt dan rechtstreeks in de border (ik heb mij laten vertellen een blauwe Hortensia blauw blijft door zwaluwmest!). Een andere optie is het nest boven een stenen stoep of terras bevestigen, deze is gemakkelijk schoon te houden (er is gedurende ca. 6 weken per jaar wat mest overlast).
- De Huiszwaluw houdt van hoogte, hang de kast dus zo hoog mogelijk op. Niet lager dan 4 a 5 m., hoger is prima.
Zie voor foto’s en filmpjes van de Biddinghuizense huiszwaluwtil: http://huiszwaluwtil.hyves.nl
Zijn er nog vragen, bel of mail gerust. Veel succes.
Martine Dubois
’t Zwaluwvrouwtje van Biddinghuizen
zwaluwen@biddinghuizen.org
06-15 25 85 98
Partners in dit project
|
|
|
|
